پیامبر و نخستین پیام

نصر حامد ابو زید ؛ معنای متن

نخستین ارتباط، فضای پیچیده ای دارد. وقتی محمد (ص) در حال تأمل بود، فرشته ای آمد و امر به خواندن کرد. محمد (ص) در پاسخ با گفتن ِ «مَا أنَا بِقَارِیٍ» در خواست او را رد کرد. این عمل سه بار تکرار شد و هر بار فرشته وحی او را سخت می فشُرد. در مرتبه آخر، وی تسلیم شد و پرسید: «چه بخوانم؟». حال پیش از آنکه به بررسی متن ِ قرآنی در این باره بپردازیم، لازم است به دو مسئله مهم توجه کنیم: نخست آنکه امر به قرائت در اینجا، طلب ِ تکرار، و معنای «إقْرَأْ»، «تکرار کن» است. این نکته برخلاف تصور کنونی رایج، حاکم و متاثر از تحول معنای فعل «إقْرَأْ» است که همراه با تحولی موازی در قلمرو فرهنگ در انتقال از مرحله شفاهی به مرحله کتبی و مدوّن پدید آمده است. مسئله دوم – مبتنی بر مسئله نخست – این است که پیامبر عبارت «مَا أنَا بِقَارِیٍ» را به قصد اعتراف به ناتوانی در خواندن نگفته است. چنین برداشتی از عبارت [و ترجمه آن به صورت «من خواندن نمی دانم»] در جایی درست است که از فعل «إقْرَأْ» همان معنای نادرست را منظور داریم. اما [چنین نیست،] معنای این عبارت «نمی خوانم» است و این سخن نشان دهنده خوفی است که در وقتِ ورود فرشته بر پیامبر عارض شده بود. او این جمله «مَا أنَا بِقَارِیٍ» را سه بار تکرار کرد و هر بار فرشته وحی کوشید وی را آرامش دهد و مویّد این برداشت آن است که پیامبر پس از انجام عمل قرائت – در پاسخ به فشار فرشته وحی و از بیم ِ فشردگی چهارم – شتابان نزد خدیجه بازگشت و حالت بیم و نگرانی بر او مستولی شده بود.

معنای تأویل و تفسیر با توجه به کتاب معنای متن

معنای لغوی
در مورد ریشه کلمه تفسیر اختلاف نظر وجود دارد بعضی معتقدند که تفسیر از ماده “فَسَرَ” است و بعضی “سَفَرَ”. در لغت عرب “فسر” عمل نگاه کردن پزشک به آب است و “تَفْسِرَة” همان «ادراری است که پزشک با نگاه کردن به آن بیماری را تشخیص می دهد». ماده “سَفَرَ” دارای معانی مختلفی است که محور اصلی تمام این معانی، “انتقال و گذشتن” است و از این معنا مفهوم کشف و ظهور زاییده می شود. از این معنا کلماتی مانند سفر، مسافر و سفیر در زبان فارسی را دیده ایم. ابوزید میگوید: «سَفَر را سَفَر گویند چرا که پرده از چهره مسافران و خلقیات نهان ایشان بر میدارد». همین طور فرّاء میگوید «سَفَرَ المَرْأَةُ یعنی آن زن نقاب از چهره بر گرفت». علاوه بر این معنی “سِفْر” به معنی کتاب است و سافر به معنی کاتب است و کاتب را به این جهت سافر میگویند که امور را بیان و واضح میکند. از این معنی کلمه “سِفْر” در زبان فارسی کاربرد دارد مانند بخشی از کتاب مقدس به نام “سِفْرِ آفرینش”. نکته قابل توجه که در این کتاب نیامده بود چگونگی اشتقاق کلمه “تفسیر” از ماده “سفر” است که نیاز به جابجایی حروف دارد البته با توجه به استثنائات زبان عربی امکان وجود چنین قاعده ای اصلا بعید نیست.

                            بخش‌هایی از گفته‌های ابوزید در باره تأویل را می‌خوانیم:

اگر بپذیریم که تمدن عربی-اسلامی تمدن متن است، می‌توان گفت که این تمدن، تمدن تأویل نیز هست؛ چه، تأویل روی دیگر متن است. هر چند اندیشه دینی رسمی به تدریج ارزش اصطلاح “تأویل” را در برابر اصطلاح “تفسیر” کاسته و آن را به واژه‌ای ناپسند بدل ساخته است، لیکن در پس ِ این تبدیل در واقع کوشیده است تمامی گرایش‌های اندیشه دینی مخالف – در حوزه میراث گذشته یا در فضای مجادلات کنونی در عرصه فرهنگ – را از میدان به در کند. اندیشه حاکم با انگ “تاویلی” زدن به مخالفان خود، می خواهد صاحبان اندیشه مخالف را در دایره بیماردلانی قرار دهد «که در پی متشابهات قرآن‌اند تا فتنه‌جویی کنند و به تأویل آن بپردازند» (آل عمران، آیه ۷) این گونه نام‌گذاری مخالفان، از هماهنگی کاملی با گفتمان سیاسی حاکم برخوردار است که همه گروه‌های معارض یا احزاب سیاسی مخالف با قوه حاکمه را فتنه‌جو و آشوب‌گر می‌خواند. در مقابل، نهادن نام “تفسیر” ” بر “تأویلات” همین اندیشه دینی رسمی، به قصد پوشانیدن لباس “عینیّت” و “صدق مطلق” بر این تأویلات است

شناخت وحي با کمک عقل
زندگي و آثار نصر حامد ابوزيد

    الهام ربيعي زاده

 نصر حامد ابوزيد محقق و استاد مطالعات اسلامي موسسه آي ان اي اس دانشگاه لايدن هلند در سال1943  در يکي از روستاهاي نزديک طنطاي مصر متولد شد؛ در کودکي به مکتب خانه روستا رفت و توانست حافظ کل قرآن کريم شود. پدر حامد عليرغم علاقه به الازهر به دليل بيماري و ترس از مرگ فرزند خود را به يکي از مدارس طنطا فرستاد ليکن به همان دليل که ذکر شد وي را از دبيرستان عادي جدا کرده و به مدرسه فني فرستاد تا پس از مرگ وي، حامد بتواند سرپرستي خانواده خود را بر عهده بگيرد.
 ابوزيد در سال1975  وقتي که تنها14  سال داشت پدرش را از دست داد و مجبور شد براي اداره خانواده خود مشغول به کار شود، اما در کنار امرار معاش خانواده از فرصتها استفاده کرد و در مدارس عادي به تحصيل پرداخت و در سال1968  در دانشگاه قاهره در رشته ادبيات عرب پذيرفته و در سال1973  ليسانس خود را دريافت نمود و از آن به بعد مدارج عالي را به سرعت تا اخذ درجه دکتري طي کرد و درسال1992 با ارائه13  کتاب و مقاله به درجه استادي نائل شد.
 آنطور که خود ابوزيد مي گويد عناصر سازنده تفکر او عناصر موجود در  واقعيت و فضاي مصر آن روزگار بوده است و آثار اسلام گراياني چون سيد قطب ، عباس محمود عقاد ،طه حسين در زندگي او اثرات بسيار زيادي داشته اند؛ همچنين از آنجا که حامد در جامعه اي زندگي مي کرده که تفکرات اشعري در آن حاکم بوده است انديشه هاي معتزلي براي وي بسيار شيرين به نظر آمده است، علاوه بر اين تفکرات اسلامي - ليبراليستي در انديشه وي تاثير چشمگيري داشته و همچنين دکتر حسن حنفي استاد وي تاثيرات شگرفي بر انديشه وي گذاشته است .
کار ابوزيد در حقيقت ادامه سنت الازهر به شمار مي رود و جرء سلسله اي است که محمد عبده، امين خولي، شکري عياد و حسن البنا در آن قرار دارند . علاوه بر اين تاثيرات آثار ايزوتسو نويسنده و متفکر ژاپني در انديشه ابوزيد مشهود است ومي توان گفت که به نوعي هرمونوتيک ابوزيد متاثر از آثار اين انديشمند ژاپني مي باشد.
 حامد سعي مي کند که علوم قرآني را با قرائتي نقدي مورد مطالعه قرار دهد تا مفهوم و معنائي براي متن قرآن پيدا کند وي کوشش براي يافتن معناي متن را تلاشي از درون ميراث اسلامي مي داند. حامد داراي آثار متعددي است که در اين مقال سعي مي کنيم مهمترين آثار وي را ذکر کنيم.
از مهمترين کتابهاي حامد ابوزيد “مفهوم النص” مي باشد که بنيادي ترين آراي قراني وي را مي توان در همين کتاب يافت، وي در همين کتاب کوشيده است مباحث رايج علوم قراني را از منظري تازه و با نگرش و ذهنيت امروزي ببيند.
مفهوم النص خواننده را به دقت و تامل و بازنگري در انديشه پيشينيان  فرا مي خواند و رهيافت او در اين کتاب اعتزالي نوين است که در فضاي کشورهاي اسلامي مهمترين راه شناخت وحي را بهره گيري دوباره از تفکر عقلاني در پرتوي دانش جديد بشري مي داند.
کتاب ديگر ابو زيد “نقد گفتمان ديني” نام دارد که به بررسي جريان هاي مختلف اسلامي مصر مي پردازد؛ سوال اصلي او در اين کتاب اين است که چرا هرگاه پديده هاي ديني در هر شکل مورد نقد قرار مي گيرند در فرهنگ اسلامي جديد و معاصر با چالش روبرو مي شوند. کتاب “الاتجاح العقلي في التفسير” وي هم  بيشتر به مباحث زبان شناسي مي پردازد و قسمت اعظم آن پايان نامه کارشناسي ارشد وي مي باشد.
کتاب “الامام الشافعي و تاسيس الايد لوجيه الوسطيه” ابوزيد از کتابهاي مهم او مي باشد که بيشتر آراي امام شافعي را بررسي مي کند و بحث عربي بودن قرآن را مطرح مي سازد .
منابع
1 - نقدو بررسي هايي در باره انديشه هاي نصر حامد ابوزيد ،سعيد عدالت نژاد.
2 - معناي متن ،حامد ابوزيد، ترجمه مرتضي کريم نيا.

               روزنامه رسالت                                                          ۳۱/۰۶/۱۳۸۸ 

نصر حامد ابوزيد, به درستى توضيح مى دهد كه در تمدن اسلامى, قواعد توليد دانش و سياست, مبتنى بر سلطه متون سنتى است و اهميت عقل نيز در توضيح بى تذكر آراى گذشتگان خلاصه مى شود. وى, آغاز اين تحول را كه عقلانيت اسلامى از تإملات انتقادى به سمت استناد به متون سابقين گذر كرد و فعاليتهاى علمى را به طور كلى در دايره تكرار و تقليد قرار داد, از قرن چهارم هجرى به بعد مى داند. ابوزيد, اين دوره را در پيوند با خلافت عباسيان, ((عصر حاكميت تقليد)) مى نامد و مى نويسد:
((در عصر تقليد, اقوال اجتهادى انديشمندان تبديل به ((نصوص)) شد. به اين معنا كه آثار آنان, موضوع شرح و تفسير و استنباط واقع شده و در ميدان توليد آثار متإخران قرار گرفت. تإليفات دانشمندان, به شرح تإليفات سابق محدود شد. نويسندگان به شرح لغات و جمله جمله متون سابق پرداختند. با افزايش شرحهاى متوالى, به تدريج, سنت حاشيه نويسى و شرح حاشيه در حاشيه رواج پيدا كرد. و بدين سان, همه تلاشهاى علمى مسلمانان به شرح متون در حواشى كتابها خلاصه شد. اين تحول, علاوه بر فقه, در بقيه علوم اسلامى, همچون: ادبيات, بلاغت, علوم قرآن, حديث, تفسير و علوم عقلى نيز اتفاق افتاد. و آثار دانشمندان متإخر علم كلام به شرح, يا تلخيص متون قديم تحول يافت و هلم جرا.))**

**: نصر حامد ابوزيد, النص, السلطه, الحقيقه (بيروت: مركز الثقافى العربى, 1995) ص 13

مشكلات نظرى طرح آزادى در انديشه اسلامى - دكتر داود فيرحى

نگارش: سید منصف حامدی*
ترجمه: سید مهدی اعتصامی*

 

چکیده

نوشتارحاضر به تحلیل اندیشه¬های نصر حامد ابوزید پرداخته، و ریشه¬های آن را در آثار هرمنوتیکی غرب (مانند هایدگر و ...) و افکار فوکو، محمد ارگون، بولتمان و... جستجو می¬کند. و شواهد گوناگونی از تاثیرپذیری و پیروی ابوزید از آن‌ها را ارائه می¬نماید، در این مقاله اندیشه¬های ابوزید در مورد نقد ادبی، اسطوره انگاری، نقش مفسر و مؤلف، تأویل، تاریخی بودن و قرائات متعدد از قرآن را بررسی نموده و سرچشمه¬ها و برخی از پیامدهای آن را ذکر می¬کند. در این میان حاصل برخی از نامه¬نگاری¬های نویسنده با ابوزید و پاسخ‌های او نیز ارائه می¬شود.
کلید واژه¬ها: هرمنوتیک، اسطوره انگاری، ساختارگرایی، نقد ادبی، تأویل، نصر حامد ابوزید، محمد ارگون و فوکو.

گفت‌وگو با نصر حامد ابوزید، اسلام‌شناس مصری و استاد دانشگاه لایدن هلند

 
ايمان در گستره آزادي 

مترجم: محمد ميرزايي

تهران امروز شماره ۱۴۱ یازدهم شهریور ۱۳۸۸

اشاره: پروفسور نصر حامد ابوزید که امروزه سرشناس‌ترین روشنفکر جهان عرب (و شاید همه اسلام) به‌حساب می‌آید در سال 1943 در طنطای مصر به‌دنیا آمد. در هشت سالگی حافظ قرآن شد. در مدرسه الکترونیک خواند اما در دانشگاه رشته ادبیات را دنبال کرد و برای تحصیل و تدریس علاوه بر کشور خود به آمریکا و ژاپن و... رفت. از سال 2004 به این‌سو در دانشگا‌ه‌های هلند مشغول به تدریس است. عمده دغدغه او دین و ادبیات است و به‌ویژه استفاده از دانش‌های ادبی در شناخت متون دینی و تعمق در آنها. آراي دینی او بسیار مناقشه‌انگیز بوده

آقای ابوزید، شما معتقدید که رابطه میان مسلمانان و غیرمسلمانان مساله خیلی عمیقی است و همچنین تاریخی‌تر از آن چیزی است که ما گمان می‌کنیم. حال پرسش من به نگرانی غرب در مورد نگرش مسلمانان به خشونت برمی‌گردد. شما به‌تازگی در جایی گفته‌اید براي غربيان فهم قرآن بدون تسلط به‌پس زمينه‌هاي نزول آيات گمراه‌كننده است.
البته همین‌طور است،گاهی اوقات قرآن زبان یا لحن خیلی صريحي در مورد توصیه به جنگ به‌کار می‌گیرد. محققان در مورد علل به‌کارگیری چنین لحن صريح و تندي در باب چنین مساله‌ای در قرآن بسیار بحث کرده‌اند. در این‌جا توجه به زمینه و بستر بسیار مهم و حیاتی است. اعرابی که به‌ محمد(ص) ایمان آورده بودند، متقاعد شده بودند که در راه ایمان‌شان ضرورت دارد که در مقابل خانواده خود بایستند و حتی به ضرورت با آنها بجنگند و این یعنی سنت پیش از اسلام خود را زیر سوال برده و در آن تردید کردند

لمعرفة الدينية وعلاقتها بالدين:

 مناقشة لطروحات عبد الكريم سروش ونصر حامد أبو زيد

زمینه های تاریخی پیدایش اندیشه اعتزالی و تأویل

«اواخر قرن یکم هجری و اوایل قرن دوم هجری»

نوشته : دکتر نصر حامد ابو زید

ترجمه : سهند صادقی بهمنی

 این مقاله ترجمه ای است از «الاطار التاریخی النشأﺓ الفکر الاعتزالی» از کتاب «الاتجاه العقلی فی التفسیر دراﺳﺔ فی ﻗﺿﻳﺔ المجاز فی القرآن عند المعتزله

 این مقاله آن قدر که تلاش می نماید تا زمینه ها و شرایط پیدایش تفکر اعتزالی را به قصد درک نفس اندیشۀ اعتزالی در چارچوب محیطی و تاریخی اش واکاوی نماید به ذکر عوامل تاریخی ]صرف[ پیدایش این اندیشه چشم ندوخته است. زیرا به یقین هیچ اندیشه ای در خلأ ایجاد نمی گردد و یا مستقل از شرایط واقعی و عینی اجتماعی و سیاسی که همین اندیشه گونه ای پاسخ گویی به آن و یا تلاش برای مواجهه با آن به قصد تغییر دادن و یا تأیید آن است. از جهت دیگر تفسیر این اندیشه با عوامل و اسباب تأثیرگذار فرهنگی بیگانه – یعنی چیزی که بسیاری از شرق شناسان و محققان عرب بدان تصریح دارند – در واقع انکار تأثیر این شرایط اصلی و یا اعطای یک نقش منفعلانه در بهترین حالت و فرض است.

عنوان پايان نامه: بررسي ديدگاههاي نصر حامد ابوزيد در باب فهم قرآن
نويسنده : مريم حسن خوه غومني
دانشگاه : دانشكده هاي علوم قرآني
تاريخ پايان نامه : 1383
استاد راهنما : دكتر علي غضنفري

چکيده : اهداف: هدف كلي: بررسي ديدگاههاي نصرحامد ابوزيد به عنوان يك رهيافت نوزدهم قرآن، اهداف جزئي: شناخت و بررسي يكي از روش هاي تفسير و فهم قرآن، گردآوري ديدگاههاي نصر حامد ابوزيد در باب فهم متن، بررسي تأثيرات رهيافت تفسير مبتني بر هرمنوتيك در فهم قرآن، بررسي ديدگاههاي موافق و مخالف با رهيافت تفسيري ابوزيد.

 روش تحقيق: روش تحقيق بر مبناي تحقيق كتابخانه اي است و منابع مورد استفاده عبارتند از كتابها، مقالات، و مصاحبه هاي انتشار يافته از ابوزيد به زبان فارسي در نشريات و سايت هاي اينترنتي ، كتابها و مقالاتي كه در بررسي ديدگاههاي ابوزيد منتشر شده و منابعي كه به نقد و بررسي تفسير ادبي قرآن و استفاده از روش هرمنوتيك در تفسير قرآن پرداخته اند. مباني و روشهاي فهم متن از ديدگاه ابوزيد و مبتني بر مكتب ادبي تفسير ، تحليل رباني و هرمنوتيك است و فرضيات وي درباره نص، تأثير و تأويل مهم بسزايي در شناخت معاني قرآن دارد. عمده ترين ديدگاههاي ابوزيد عبارتند از : قرآن متني زباني محصول فرهنگي و تاريخي است و آيات قرآن به سه دو گروه دلالت دارند : 1- متوني كه صرفاً شاهد تاريخيمند، متوني كه قابليت تأويل مجازي دارند و متوني كه قابليت توسعه دارند. عمده ترين انتقادات وارد بر ابوزيد به جهت اعتقاد وي بر ارتباط متن و واقع، متوقف نمادن در لفظ آيات و دلالت هاي سه گانه آيات قرآن دارد. تمامي اين مباحث به تفصيل در پايان نامه مورد بررسي قرار گرفته است.

تأويل و ميراث فكري ما

 نویسنده: نصر حامد ابوزيد
 مترجم: حسن - احمدي زاده / جهانداد - معماريان

 اشاره :از جمله نوانديشان ديني معاصر، نصر حامد ابوزيد، متفكر و مصري است. او اكنون استاد دانشگاه ليدن هلند و عضو شوراي علمي دايره المعارف قرآن كريم است (از سوي انتشارات بريل در ليدن منتشر مي شود). كتاب «فلسفه التاويل: دراسه في تاويل القرآن عندمحيي الدين بن عربي » پايان نامه دكتري وي است. نوشته حاضر ترجمه بخشي از مقدمه اين كتاب است.
                                                 ----------------------

اين پژوهش و پژوهش هاي گذشته نويسنده، بخشي از يك برنامه بزرگتر به شمار مي رود كه نويسنده اميد دارد بتواند به همراه ساير محققين، آن را در تحقيقات آينده به انجام برساند. شايد اين هدف و برنامه براي نويسنده كه هنوز در ابتداي راه قرار دارد، دست نايافتني و بلندپروازانه بنمايد. ولي عملي ساختن هر طرحي با بردباري و صبر آغاز مي شود. و صبري كه نويسنده براي تحقق آن مي كوشد يكي بازنگري در ميراث ديني در تمامي ابعاد و جوانبش از ديدگاه رابطه مفسّر با متن است و ديگري آن مشكلاتي است كه اين رابطه در سطح وجودي و معرفتي به گونه اي برابر ايجاد مي كند. افق هايي كه ممكن است اين ديدگاه براي ما بگشايد بسيار با ارزش و متنوع هستند. همچنين اين امكان وجود دارد كه ابعاد فراواني از ميراث كه تاكنون مجهول مانده اند آشكار گردد. حتي مبالغه نكرده ام اگر بگويم ممكن است اين افق ها بسياري از افكار رايج و جاافتاده در ميراث ديني مسلمانان را تصحيح نمايد.

يک مسوول از برگزاري حلقه ابوزيد در استان قم خبر داد 

 ۳۱/۵/۱۳۸۸
قم- مدير پژوهشکده قرآن پژوهي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي درقم از برگزاري حلقه ابوزيد در اين استان خبر داد.   

حجت الاسلام "محمدعلي اسدي نسب" روز شنبه در گفت و گو با ايرنا افزود: اين حلقه به بررسي نظرات و ديدگاه هاي دکتر «نصر حامد ابوزيد» در مورد مسائل قرآني مي پردازد.
وي اظهار داشت: اين روشنفکر مصري به دليل جهت گيري هاي خاص نسبت به قرآن از سوي علماي اين کشور تکفير و طرد شده است که هم اکنون در يک کشور اروپايي زندگي کرده و به نگارش تفاسير و دانشنامه هاي قرآني اشتغال دارد.
وي به برگزاري حلقه هاي نقد و بررسي انديشمندان در زمينه قرآن از سوي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي اشاره کرد و گفت: اين گروه براي نقد و بررسي آراء روشنفکران درباره قرآن حلقه هايي را برگزار مي کند که هر حلقه با عنوان شخص صاحبنظر نامگذاري مي شود.
اسدي نسب افزود: اين حلقه در طول سال اقدام به برگزاري چند نشست علمي و تخصصي خواهد کرد که در آن با حضور اعضاي هيات علمي پژوهشگاه نظرات اين روشنفکران به بوته نقد گذاشته مي شود.
وي گفت: در حلقه ها ديدگاه هاي انديشمندان و صاحب نظران در حيطه قرآن و مسائل پيراموني آن در سطح داخل و خارج کشور مورد بررسي و ارزيابي قرار مي گيرد.
وي همچنين از تحليل ديدگاه هاي اين روشنفکر در يک کنفرانس بين المللي خبر داد و گفت: اين کنفرانس از سوي اين پژوهشگاه در يکي از کشورهاي خارجي برگزار خواهد شد.
اسدي نسب ادامه داد: : اين کنفرانس سال آينده با حضور دکتر ابوزيد برگزار شده و آثارش مورد نقد قرار خواهد گرفت.
وي به برگزاري حلقه هاي ديگري در طول سال اشاره کرد و افزود: اين محافل علمي مي تواند زمينه آشنايي بيشتر پژوهشگران قرآني داخل کشور را نسبت به آراء ديگر متفکران و روشنفکران داخلي و خارجي نسبت به اين کتاب مقدس را ايجاد کند.

حقوق زن در گفتمان نواندیشی دینی معاصر

ﮔﺰارﺷﻲ از ﻛﺘﺎب ﺣﻠﻘﻪ ﻫﺎي ﺗﺮس (دوایر الخوف) نوشته نصر حامد ابو زید

علی امیری

زن ،شان و موقعيت آن در جامعه و وضعيت حقوقي و قانوني آن ، امروزه ، ادبيات وسيعي را به خود اختصاص داده است و مطالعات گسترده در خصوص زنان و مسائل مربوط به آن ، از منظر هاي مختلف انجام شده است .

خاستگاه اين تلاشهاي فكري و مطالعات گوناگون ، تفاوت ها و نابرابري ي است كه در روايت رسمي و كلاسيك از شريعت اسلامي ، ميان زن و مرد وجود دارد. مطالعات مربوط به زنان، اغلب معطوف به توجيه اين تفاوت ها و در موارد اندكي ، معطوف به رفع اين تفاوت ها بوده است. صورت بندي مطالعات زنان ، در جهان اسلام نشان مي دهد كه انبوه از نوشته ها و نظريه ها ، از گذشته گرا ها و انديشمندان سنتي گرفته ،تا متجددين و معرفت انديشان ، در خصوص زنان ارائه شده است...

دریافت فایل pdf

اجرای رادیوئی --- >  رادیو سوتک

مصاحبه اخیر محمدرضا وصفی با نصر حامد ابو زید تحت عنوان "کشف فحوای نصّ در مسیر تاریخ"

این مصاحبه به زبان فارسی و توسط آقای شیرازی و خانم هیچکس اجرا شده در قسمتهای زیر قابل شنیدن است

کشف فحوای نص در مسیر تاریخ1         برنامه شماره 62

کشف فحوای نص در مسیر تاریخ 2        برنامه شماره 63